Chứng khoán Phái sinh
Quản trị công ty
Kiên thức chung
“Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 4-Chủ đề 1 )

Phần 4: Mua bán cổ phiếu như thế nào

Chủ đề 1: Mua và bán cổ phiếu

Mua và bán cổ phiếu

Bạn nên xem lại phần đầu tiên “cổ phiếu là gì”, trong đó chúng tôi đã giới thiệu các khái niệm về thị trường sơ cấp và thứ cấp. TTCK được phân loại theo hai chức năng chính: thị trường sơ cấp, nơi chủ sở hữu công ty huy động vốn bằng cách phát hành và bán cổ phiếu cho các nhà đầu tư. Sau đợt phát hành hoàn thành, cổ phiếu thực hiện giao dịch trên TTCK (thị trường thứ cấp).

Vì vậy, là nhà đầu tư, bạn có thể mua cổ phiếu tại hai thời điểm khác biệt:

q Mua trực tiếp từ công ty khi công ty phát hành

q Sau đợt phát hành, cổ phiếu được mua từ các nhà đầu tư khác thông qua TTCK. Cổ phiếu chỉ có thể được giao dịch trên thị trường thứ cấp.

Mua cổ phiếu trong đợt phát hành hoặc IPO

Từ “phát hành” được sử dụng khi công ty huy động vốn bằng cách phát hành cổ phiếu. Đối với hình thức phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng, trước hết, công ty phải nộp bản chi tiết về hoạt động kinh doanh và đợt phát hành cổ phiếu dự kiến cho UBCKNN trong một tài liệu gọi là bản cáo bạch.

Một khi bản cáo bạch được nộp cho UBCKNN, nhà đầu tư tiềm năng có thể xem xét bản cáo bạch này. Nếu bạn muốn mua cổ phiếu trong đợt phát hành, trước tiên bạn phải xem xét bản cáo bạch, điền vào mẫu đơn đính kèm, xác định số lượng cổ phiếu mà bạn muốn mua và chuyển tiền thanh toán cho công ty hoặc đưa cho nhà tư vấn.

Nộp hồ sơ và/hoặc đăng ký bản cáo bạch cho UBCKNN và niêm yết trên HOSE hay HNX chỉ có nghĩa là đã thực hiện theo các quy định pháp luật liên quan mà không hàm ý đảm bảo giá trị của cổ phiếu.

Bản cáo bạch phải bao gồm tất cả các thông tin mà nhà đầu tư và các chuyên gia tư vấn cần có để thực hiện việc đánh giá thông tin.

Khi đánh giá một bản cáo bạch, cần dựa trên các vấn đề sau:

q    Đối tượng tham gia đợt phát hành? (Công ty Môi giới chứng khoán; Công ty bảo lãnh phát hành; Ban điều hành, hội đồng quản trị của công ty phát hành, những người khác v.v);

q    Phát hành những gì? (Cổ phiếu tăng trưởng, cổ phiếu thu nhập, cổ phiếu ưu đãi thuế hay cổ phiếu tích lũy);

q       Phát hành khi nào? (Thị trường tăng/giảm);

q       Lý do huy động vốn? (Mở rộng, trả nợ, mua bán và sáp nhập);

q       Làm thế nào để tham gia vào một đợt phát hành? (phát hành ra công chúng, phát hành riêng lẻ, phát hành thêm: phát hành cổ phiếu để trả cổ tức, phát hành để tăng vốn từ nguồn vốn chủ sở hữu, phát hành theo chương trình lựa chọn cho người lao động).

Trong trường hợp có rất nhiều nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu trong đợt phát hành mới, bạn có thể mua được ít cổ phiếu hơn hoặc không mua được cổ phiếu so với số bạn đăng ký mua. Đối với một số đợt phát hành mới, không có giá khởi điểm (giá phát hành) cho đến ngày trước ngày giao dịch đầu tiên. Bạn nên tham khảo ý kiến của chuyên gia tư vấn hợp pháp trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Sau đợt phát hành, cổ phiếu có thể được niêm yết trên SGDCK. Nếu được niêm yết trên SGDCK, từ thời điểm này cổ phiếu chỉ có thể được mua và bán trên thị trường thông qua môi giới chứng khoán.

Mua và bán chứng khoán thông qua môi giới chứng khoán

Dễ dàng thiết lập mối quan hệ với CTCK. Mỗi CTCK có quy trình hơi khác nhau, nhưng hầu hết đều yêu cầu bạn thiết lập một tài khoản khách hàng. Họ cũng có thể cần chi tiết tài khoản ngân hàng cho việc gửi hoặc nhận tiền trong quy trình giao dịch.

Khi bạn đặt một lệnh mua hoặc bán cổ phiếu, bạn có thể chọn một trong hai cách để báo cho nhân viên môi giới biết mức giá bạn chấp nhận. Bạn có thể đặt lệnh thị trường, có nghĩa là bạn sẽ chấp nhận mức giá thị trường tại thời điểm đặt lệnh.

Ngoài ra, bạn có thể đặt lệnh giới hạn, và thông báo cho nhà môi giới mức giá mua cao nhất và mức giá bán cao nhất mà bạn chấp nhận. Các lệnh kèm theo giá cụ thể được gọi là lệnh điều kiện.

Xác định giá mua và bán cổ phiếu rất là quan trọng. Các  nhà đầu tư có thể xác định giá mua nhưng khó xác định giá bán.Thiết lập một mức giá bán mục tiêu là một kỹ năng thường bị bỏ qua.

Khi đặt lệnh qua nhà môi giới, hãy chắc chắn bạn nhận được đầy đủ thông tin và lệnh của bạn được xác nhận. Bạn nên yêu cầu cung cấp thông tin giá hiện tại và ghi lại. Sau đó thông báo với nhà môi giới chi tiết lệnh của bạn (với số lượng cổ phiếu được mua hoặc bán và lệnh giới hạn hay lệnh thị trường). Sau đó, nhân viên môi giới phải xác nhận lại lệnh với bạn.

Khi thực hiện giao dịch trên thị trường, bạn ghi phiếu lệnh, trong đó có các thông tin chi tiết về giao dịch, gồm số lượng cổ phiếu, số tiền.

Khi bạn mua cổ phiếu của các công ty niêm yết trên HOSE hay HNX, bạn mua cổ phiếu từ các nhà đầu tư hiện đang nắm giữ, chứ không phải từ các nhà môi giới, hay từ chính công ty.

Chúng tôi sẽ nói rõ hơn vai trò của môi giới chứng khoán và các chi tiết của quá trình giao dịch trong các chủ đề tiếp theo.

 Một số quy định về cách thức giao dịch tại HOSE:

 

q  Phương thức giao dịch: thực hiện phương thức khớp lệnh (định kỳ, liên tục) và phương thức thỏa thuận.

q    Các loại lệnh giao dịch: Không có quy định về các loại lệnh đốivới phương thức thỏa thuận. Riêng với phương thức khớp lệnh, bao gồm các loại chủ yếu sau: (1) Lệnh giới hạn (LO): là lệnh ghi rõ mức giá và khối lượng mong muốn giao dịch, dùng cả trong phương thức khớp lệnh định kỳ và liên tục. (2) Lệnh giao dịch tại mức giá khớp lệnh lúc mở cửa (lệnh ATO): là lệnh chỉ ghi rõ khối lượng muốn mua nhưng không ghi mức giá, dùng trong phương thức khớp lệnh định kỳ để xác định giá mở cửa. (3) Lệnh giao dịch tại mức giá khớp lệnh lúc đóng cửa (lệnh ATC): là lệnh chỉ ghi rõ khối lượng muốn mua nhưng không ghi mức giá, dùng trong phương thức khớp lệnh định kỳ để xác định giá đóng cửa.(4) Lệnh thị trường (MP): là lệnh chỉ ghi rõ khối lượng muốn mua nhưng không ghi mức giá, chỉ dùng trong phương thức khớp lệnh liên tục. Lưu ý: Lệnh ATO/ATC được ưu tiên thực hiện trước lệnh giới hạn trong khi so khớp lệnh.

q    Đơn vị giao dịch: Thực hiện giao dịch lô chẵn (tối thiểu là 10 cổ phiếu/chứng chỉ quỹ hoặc là bội của 10 cho một lần giao dịch). Do vậy, bạn sẽ không thể mua được dưới 10 cổ phiếu/một lần giao dịch. Tuy nhiên, khi bạn giao dịch có khối lượng lớn hơn hoặc bằng 20.000 cổ phiếu hoặc CCQ, thì bạn phải thực hiện giao dịch thỏa thuận.  Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, HOSE không quy định đơn vị giao dịch đối với giao dịch trái phiếu.

q     Biên độ giao dịch: Đối với cổ phiếu, CCQ: có biên độ giao dịch là ±7% và không quy định đối với trái phiếu. Tuy nhiên, trong trường hợp ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu/CCQ mới được niêm yết, biên độ giao dịch được biến động trong +/-20% giá giao dịch dự kiến. Tổ chức niêm yết và CTCK làm tư vấn niêm yết (nếu có) phải đưa ra mức giá giao dịch dự kiến để tính giá tham chiếu cho cổ phiếu, CCQ trong ngày giao dịch đầu tiên.

Lưu ý: Việc xác định giá trần, giá sàn trong phiên giao dịch được xác định dựa trên biên độ giao dịch và giá tham chiếu. (Xem chi tiết về cách tính giá trần/sàn tại trang website của từng Sở Giao dịch hoặc tại CTCK)

q     Giao dịch ký quỹ: là giao dịch mà khách hàng có thể sử dụng một phần vốn vay ký quỹ của CTCK để thực hiện giao dịch. Khi thực hiện giao dịch ký quỹ, cần có một số điều kiện sau: (1) Chứng khoán được phép giao dịch ký quỹ phải đáp ứng đầy đủ các quy định của UBCKNN (2) Trên cơ sở các quy định của UBCKNN, SGDCK công bố công khai danh sách các chứng khoán được phép giao dịch ký quỹ. (3) CTCK được phép thực hiện giao dịch ký quỹ cho khách hàng phải đáp ứng đầy đủ các quy định của UBCKNN. (4) Tỷ lệ ký quỹ ban đầu do CTCK quy định nhưng không được thấp hơn 50%. (5) Tỷ lệ ký quỹ duy trì do CTCK quy định nhưng không được thấp hơn 30%

(Chi tiết xem tại Quyết định số 637/QĐ-UBCK ngày 30/8/2011 của Chủ tịch UBCKNN về việc ban hành quy chế hướng dẫn giao dịch ký quỹ chứng khoán và Quyết định số 09/QĐ-UBCK ngày 08/01/2013 của Chủ tịch UBCKNN về việc sửa đổi Quy chế hướng dẫn giao dịch ký quỹ)

 Một số quy định về cách thức giao dịch tại  HNX:

 -  Phương thức giao dịch: chủ yếu là phương thức khớp lệnh liên tục và phương thức thỏa thuận.

 -  Các loại lệnh giao dịch: Thứ nhất là lệnh giới hạn. Trong phiên giao dịch, lệnh giới hạn được nhập vào hệ thống giao dịch có hiệu lực cho đến hết phiên hoặc cho đến khi lệnh bị huỷ trên hệ thống. Thứ hai là lệnh thị trường (MP) và lệnh ATC. Ngoài ra, tính từ ngày 29/07/2013, tại HNX áp dụng bổ sung các lệnh mới như:  (1) Lệnh MAK: Là lệnh thị trường có thể thực hiện toàn bộ hoặc một phần, phần còn lại của lệnh sẽ bị hủy ngay sau khi khớp; (2) Lệnh MOK: Là lệnh thị trường nếu không được thực hiện toàn bộ thì bị hủy trên hệ thống ngay sau khi nhập. (3) Lệnh MTL: Là lệnh thị trường có thể thực hiện toàn bộ hoặc một phần, phần còn lại của lệnh sẽ chuyển thành lệnh LO.

- Đơn vị giao dịch: Thực hiện giao dịch lô chẵn (tối thiểu là 100 cổ phiếu/chứng chỉ quỹ hoặc là bội của 100 cho một lần giao dịch). Do vậy, bạn sẽ không thể mua được dưới 100 cổ phiếu hoặc CCQ/một lần giao dịch. Ngược lại, khi bạn có dưới 99 cổ phiếu/CCQ, nếu bạn muốn bán (tức là thực hiện giao dịch lô lẻ), thì bạn sẽ phải có thể được thực hiện theo phương thức giao dịch thỏa thuận trên hệ thống giao dịch của HNX hoặc các hình thức khác theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, khi bạn giao dịch có khối lượng lớn hơn hoặc bằng 5.000 cổ phiếu/CCQ hoặc 1.000 trái phiếu (gọi là giao dịch lô lớn), thì bạn phải thực hiện giao dịch thỏa thuận.  Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, HNX không quy định đơn vị giao dịch đối với giao dịch thỏa thuận.

q     Biên độ giao dịch: (1) Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đối với cổ phiếu đang giao dịch là ±7%. (2) Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu mới niêm yết và ngày đầu tiên giao dịch trở lại đối với cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch trên 25 phiên là ±30% so với giá tham chiếu.

q     Giao dịch ký quỹ

Về cơ bản, tương tự như giao dịch kỹ quỹ tại HOSE (tham khảo nội dung giao dịch này tại phần trên).

Mời xem tiếp phần 4 - chủ đề 2.

(Nguồn: Thư viện SRTC)

 

 


      
Các bài viết liên quan:
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 3-Chủ đề 3 ) (05/11/2018-08:46)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 3-Chủ đề 2 ) (29/10/2018-08:44)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 3-Chủ đề 1 ) (22/10/2018-07:52)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 2-Chủ đề 3 ) (15/10/2018-08:30)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 2-Chủ đề 2 ) (15/10/2018-08:28)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 2-Chủ đề 1) (02/10/2018-08:04)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết” (Phần 1 - Chủ đề 8) (04/09/2018-08:20)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết” (Phần 1 - Chủ đề 7) (20/08/2018-09:17)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết” (Phần 1 - Chủ đề 6) (13/08/2018-09:09)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết” ( Phần 1 - Chủ đề 5) (06/08/2018-09:26)
  • “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 4-Chủ...  (12/11/2018-08:28)
    “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 4-Chủ...  (12/11/2018-08:26)
    “Thị trường chứng khoán – Nhà đầu tư cần biết ” (Phần 3-Chủ...  (05/11/2018-08:46)
    Tôi có thể mua bộ giáo trình đào tạo chứng khoán và Trung tâm giới thiệu ở đâu ?
    Thông báo thi chuyên môn ngày 21/11 đến 23/11/2018 (06/11/2018-16:07)
    Các lớp chiêu sinh học tháng 11/2018 (29/10/2018-10:43)
    Các lớp chiêu sinh tháng 07/2018 (12/07/2018-08:33)
    * Đăng ký học (06/02/2018-10:32)
    Chiêu sinh các lớp tháng 07 và 08/2017 (05/09/2017-15:59)
    Những điều cần biết khi tham gia các khóa học (26/07/2017-08:30)

    Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán

    7523865
    Trụ sở chính:
    Địa chỉ: 234 Lương Thế Vinh, Phường Trung Văn, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội
    Điện thoại: (84-24) 3553 5874 (P. Đào tạo) - 3553 5870 (P. Hành chính)        Fax: (84-24)3553 5869
    Chi nhánh tại Tp. Hồ Chí Minh:
    Địa chỉ: số 264B Lê Văn Sỹ, Phường 14, Quận 3, Tp.HCM
    Điện thoại: (84-28) 3930 9040 - (84-28) 3930 9042


      Trang thông tin điện tử Trung tâm NCKH&ĐTCK: Giấy phép số 347/GP-BC, Bộ Văn hóa - Thông tin cấp ngày 23/11/2006
     Trưởng Ban biên tập: Giám đốc Trung tâm - Ông Hoàng Mạnh Hùng