Chứng khoán Phái sinh
Quản trị công ty
Kiên thức chung
Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 3)

Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 3

CỔ PHIẾU

Chủ đề 1: Cổ phiếu là gì?

 Hiểu đơn giản cổ phiếu là giấy tờ xác nhận quyền sở hữu một phần của công ty.

Công ty X

Công ty X

 

Một công ty có thể tăng vốn bằng cách chào bán cổ phiếu ra công chúng để tài trợ cho các hoạt động của công ty. Chào bán cổ phiếu ra công chúng nghĩa là cổ phiếu được bán rộng rãi cho nhiều người. Qua việc mua các cổ phiếu, điều đó đồng nghĩa với việc người đó đã mua phần quyền sở hữu đối với vốn của công ty và trở thành cổ đông của công ty.

Trong trường hợp này, vốn của công ty được gọi là vốn cổ phần. Không giống như vốn nợ, vốn cổ phần không phải hoàn trả lại vì nó đại diện cho quyền sở hữu công ty. Đổi lại khi đầu tư vào công ty, các cổ đông được nhận cổ tức và các quyền/lợi ích khác.

Cổ phiếu được chào bán ra công chúng bởi công ty niêm yết có thể bán cho nhiều nhà đầu tư trên thị trường. Bằng cách này, cổ đông có thể có được lãi vốn nếu giá cổ phiếu tăng lên - nói cách khác cổ đông có được lợi nhuận khi bán cổ phiếu với giá cao hơn giá đã mua.

Như chúng ta đều biết, cổ phiếu sẽ có nhiều loại hoặc nhiều tên gọi bởi chúng phụ thuộc vào từng tiêu chí phân loại. Tuy nhiên, xuyên suốt nội dung của cuốn tài liệu này, dựa trên quy định pháp luật hiện hành, chúng tôi chủ yếu tập trung trình bày các nội dung liên quan tới cổ phiếu phổ thông. Một loại chứng khoán phổ biến nhất.

 Quyền và lợi ích của cổ đông

 Là một cổ đông, bạn có các quyền và lợi ích khác nhau trong công ty mà bạn đầu tư. Trong mỗi trường hợp, bạn nên giữ vững mục tiêu, chiến lược đầu tư và quyết định có nên tham khảo ý kiến của chuyên gia hay không.

Cổ đông có các quyền và lợi ích sau:

  • Tham dự Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên;
  • Được nhận các báo cáo và các thông tin công bố;
  • Được nhận cổ tức và kế hoạch tái đầu tư cổ tức;
  • Quyền mua cổ phiếu phát hành thêm. Liên quan đến các quyền này, chúng được thể hiện cụ thể tại “Chủ đề 3 – Phần 6. Ghi chép sổ sách cổ đông”
  • Được tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho cổ đông khác và cho người không phải là cổ đông, trừ trường hợp quy định tại Khoản 5 Điều 84 của Luật Doanh nghiệp;
  • Các quyền khác được quy định trong Luật Doanh nghiệp và Điều lệ công ty.

Là một cổ đông, trong một số trường hợp, bạn còn phải thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin để trách vi phạm pháp luật. Ví dụ, bạn cần phải công bố thông tin trong các trường hợp sau:

  • Bạn là cổ đông hay là nhà đầu tư lớn (sở hữu từ 5% cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ trở lên) thực hiện mua/bán chứng khoán mà ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu trên;
  • Bạn là cổ đông sáng lập thực hiện giao dịch trong thời gian bị hạn chế chuyển nhượng;
  •  Bạn là cổ đông nội bộ/nhà đầu tư nội bộ hoặc là người có liên quan đến các đối tượng này.

Mua

Năm

Mục tiêu của các nhà đầu tư dài hạn là nắm bắt xu hướng lên của thị trường

Là một cổ đông nghĩa là bạn chấp nhận chia sẻ mọi rủi ro liên quan đến hoạt động của công ty ngay cả khi giá trị của cổ phiếu có thể giảm xuống bằng không.

Khi quyết định mua cổ phiếu, nhiều nhà đầu tư thường do dự thời điểm thực sự mua vào, bởi vì họ luôn không chắc đó có phải là thời điểm tốt nhất để mua hay vẫn cần tìm hiểu thêm về tình hình thị trường.

 

Việc mua bán tại một thời điểm cụ thể nào đó không quan trọng bằng mua bán trong khoảng thời gian nào. Không một ai, ngay cả Warrant Buffet - chuyên gia nổi tiếng trên TTCK và là một trong những người giàu nhất thế giới, có thể biết được một cổ phiếu cụ thể nào đó hay cả thị trường sẽ lên hay xuống trong tương lai gần.

Những gì ông ấy biết được là cổ phiếu sẽ tăng và giảm, và sự biến động trong ngắn hạn sẽ không quan trọng miễn là nó sẽ tăng trong trung và dài hạn.

Bán

Bán

Mua

Ngày

Các nhà đầu tư ngắn hạn cố gắng nắm bắt biến động giá trên TTCK

Mua

Bạn có thể tìm hiểu thị trường bằng cách quan sát và theo dõi diễn biến các cổ phiếu trong các điều kiện khác nhau của thị trường.

 Mua cổ phiếu như thế nào?

Khi quyết định mua cổ phiếu, điều quan trọng nhất cần xem xét là mục tiêu đầu tư, đặc biệt là những mục tiêu khi bạn xây dựng danh mục đầu tư của mình.

 Ví dụ, bạn có thể đặt ra mục tiêu để đạt được tỷ lệ cổ tức trên giá cổ phiếu sau thuế trung bình là 4%/năm và tốc độ tăng trưởng cổ tức là 8%/năm trong 10 năm tới. Trong trường hợp này, bạn có thể sẽ chọn mua cổ phiếu của các công ty có các đặc tính tăng trưởng ổn định trên.

 Bên cạnh đầu tư dài hạn, nhà đầu tư có thể tìm kiếm lợi nhuận bằng cách giao dịch cổ phiếu trên thị trường. Hoạt động này có thể mang đến rủi ro nên cần được suy xét cẩn thận. Vì vậy, các cổ phiếu giảm giá cũng có thể thích hợp để đầu tư.

Cũng cần lưu ý rằng, dựa trên tiêu chí thu nhập, người ta đã phân chia một số loại cổ phiếu để thuận lợi cho quá trình lựa chọn đầu tư cổ phiếu. Dưới đây là một số loại cổ phiếu điển hình.

 

Giá cổ phiếu

Cổ phiếu thu nhập

Cổ phiếu thượng hạng

Cổ phiếu tăng trưởng

Cổ phiếu chu kỳ

Cổ phiếu phòng vệ

Điểm suy thoái

Điểm tăng trưởng

Thời gian

Cổ phiếu thu nhập – là cổ phiếu mà cổ tức được trả cao hơn so với các loại cổ phiếu khác, loại cổ phiếu này có thể được sử dụng để tạo ra thu nhập mà không phải bán đi. Tuy nhiên, giá cổ phiếu này nhìn chung không tăng nhanh.

 Cổ phiếu thượng hạng - là cổ phiếu được phát hành bởi những công ty có lịch sử phát triển lâu dài và ổn định. Cổ phiếu thượng hạng thường trả cổ tức đều đặn và nói chung duy trì một xu hướng giá khá ổn định.

Cổ phiếu tăng trưởng – là cổ phiếu của công ty đang tăng trưởng với tốc độ nhanh hơn tốc độ của nền kinh tế nói chung. Những cổ phiếu này thường trả tỷ lệ cổ tức thấp hoặc không trả vì công ty giữ lại phần lớn lợi nhuận để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

 Cổ phiếu chu kỳ – là cổ phiếu của công ty bị dao động theo chu kỳ kinh tế. Giá cổ phiếu có khuynh hướng giảm khi kinh tế trong giai đoạn suy thoái và sẽ tăng khi kinh tế bùng nổ. Các ngành kinh doanh có tính chu kỳ gồm: khai thác mỏ, chế tạo máy, công ty bất động sản…

 Cổ phiếu phòng vệ – Trái ngược với cổ phiếu chu kỳ. Cổ phiếu phòng vệ là cổ phiếu được phát hành bởi những công ty bảo hiểm và công ty sản xuất kinh doanh các sản phẩm thiết yếu như thực phẩm, nước giải khát, dược phẩm. Đặc trưng của những cổ phiếu này là mức độ ổn định ngay cả trong thời kỳ nền kinh tế suy thoái.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về sự lựa chọn cổ phiếu trong phần “Mua và bán cổ phiếu như thế nào” và “Chỉ số thị trường và các nhóm ngành thị trường”.

 Chủ đề 2: Thị trường chứng khoán là gì?

Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) là thị trường giao dịch chứng khoán được thực hiện tại một địa điểm tập trung gọi là sàn giao dịch hoặc thông qua hệ thống máy tính. Các chứng khoán được niêm yết giao dịch tại SGDCK thông thường là chứng khoán của các công ty lớn, có danh tiếng và đáp ứng các tiêu chuẩn niêm yết do SGDCK đặt ra. Ở Việt Nam, hiện nay có hai SGDCK là SGDCK thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và SGDCK Hà Nội (HNX).

Hoạt động của SGDCK tại Việt Nam không mang lại vốn trực tiếp cho tổ chức phát hành, nhưng thông qua nó các chứng khoán phát hành được giao dịch liên tục, làm tăng tính thanh khoản cho các chứng khoán niêm yết. Chức năng của SGDCK tại Việt Nam là đơn vị tổ chức quản lý và điều hành thị trường giao dịch chứng khoán. Bảo đảm hoạt động giao dịch chứng khoán trên thị trường được tiến hành công khai, công bằng, trật tự và hiệu quả. Ngoài ra, SGDCK tại Việt Nam còn ban hành các quy chế về niêm yết chứng khoán, giao dịch chứng khoán, giám sát giao dịch, công bố thông tin, thành viên giao dịch và các quy chế khác sau khi được UBCKNN chấp thuận; phối hợp thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chứng khoán và TTCK cho nhà đầu tư.

Đa số các nước công nghiệp đều có TTCK. Chắc bạn đã nghe qua các TTCK nổi tiếng như SGDCK Luân Đôn, SGDCK NewYork, SGDCK Tokyo hay SGDCK Úc (ASX).

Các tổ chức này về cơ bản có vai trò hoạt động giống nhau, đều cung cấp các dịch vụ huy động vốn và tổ chức giao dịch chứng khoán. Ví dụ như ASX là SGDCK tập trung nơi giao dịch các loại tài sản tài chính khác nhau, và nằm trong top 10 các SGDCK lớn trên thế giới về giá trị vốn hóa thị trường. Hoạt động trên ASX bao gồm các dịch vụ trên thị trường thứ cấp và thị trường sơ cấp, dịch vụ chuyển giao rủi ro sang đối tác trung tâm và thanh toán bù trừ chứng khoán cho các giao dịch trên thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu. ASX có chức năng: điều hành thị trường, trung tâm thanh toán bù trừ, giám sát việc tuân thủ các quy tắc điều hành của SGDCK, phổ biến các quy tắc QTCT cho các công ty niêm yết và tuyên truyền phổ biến kiến thức về chứng khoán cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.

 

TTCK

Thị trường sơ cấp

Thị trường thứ cấp

Nơi công ty phát hành các loại chứng khoán

Là thị trường mua bán, trao đổi chứng khoán đã phát hành

Xét theo hình thức luân chuyển vốn, TTCK bao gồm 2 thị trường cơ bản là thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp.

  • Thị trường sơ cấp là nơi công ty huy động vốn bằng cách phát hành các loại chứng khoán;
  •  Thị trường thứ cấp là nơi nhà đầu tư mua bán, trao đổi chứng khoán đã phát hành theo mức giá được xác định bởi cung cầu của thị trường.

Thị trường sơ cấp

Thị trường sơ cấp là nơi công ty huy động vốn bằng cách phát hành các loại chứng khoán bằng hình thức phát hành riêng lẻ hoặc phát hành rộng rãi ra công chúng. Dưới đây, minh họa các bước chính trong việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

 Các bước chính trong quá trình phát hành IPO:

1. Công ty chuẩn bị hồ sơ xin phép phát hành theo quy định của pháp luật trong đó có bản cáo bạch nêu tóm tắt về lịch sử công ty và chi tiết về tình hình tài chính của công ty

2. Nộp hồ sơ xin phép phát hành cho UBCKNN

3. Sau khi hồ sơ xin phép phát hành có hiệu lực thì công ty công bố chào bán và phân phối chứng khoán

Công ty X chuẩn bị hồ sơ phát hành trong đó có bản cáo bạch nêu chi tiết về công ty

Nhà đầu tư xem bản báo bạch để ra quyết định đầu tư phù hợp

Khi mua cổ phiếu, nhà đầu tư trở thành cổ đông của công ty X

Công ty X có thể sử dụng số tiền thu được từ đợt phát hành để mở rộng sản xuất

Công ty X

4. Nhà đầu tư tiềm năng sẽ xem bản cáo bạch để ra quyết định đầu tư phù hợp

5. Nếu bản cáo bạch phù hợp với mục tiêu đầu tư thì nhà đầu tư sẽ mua cổ phiếu của công ty.

6. Sau đó công ty có thể sử dụng số tiền thu được từ việc phát hành cổ phiếu cho việc phát triển các hoạt động sản xuất kinh doanh

Một công ty có thể có bao nhiêu cổ phiếu?

Nhà đầu tư nắm giữ nhiều cổ phiếu của công ty quy mô lớn để có thể bỏ phiếu những vấn đề quan trọng liên quan đến hoạt động của công ty tại ĐHĐCĐ.

Công ty quy mô càng lớn phát hành càng nhiều cổ phiếu. Các công ty này thường phát hành hàng  triệu cổ phiếu.

Công ty quy mô nhỏ

Công ty quy mô lớn

Một công ty có thể phát hành số lượng cổ phiếu nhất định tùy thuộc vào quy mô và số vốn mà công ty cần huy động. Các công ty quy mô lớn tại Việt Nam bình quân phát hành hơn vài trăm triệu cổ phiếu, các công ty nhỏ hơn chỉ vài triệu cổ phiếu. Trong khi đó, ở TTCK Úc thì các công ty có quy mô lớn của Úc thường phát hành trên 5 tỷ cổ phiếu, trong khi một số công ty nhỏ chỉ vài triệu cổ phiếu.

Cổ đông càng sở hữu nhiều cổ phiếu thì quyền kiểm soát càng lớn.

Tùy theo nhu cầu, công ty có thể phát hành thêm hay mua lại cổ phiếu đã phát hành.

Tìm kiếm nhà đầu tư

Nếu bạn mua cổ phiếu phát hành lần đầu của công ty X, sau đó có thể bạn muốn bán. Trong khi đó một số nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu này. Vậy làm cách nào để người mua và người bán tiếp cận được với nhau?

Thị trường thứ cấp

Làm cách nào để người mua và người bán tiếp cận được với nhau?

MUA

BÁN

Vai trò của thị trường thứ cấp là giúp người mua và người bán gặp nhau, xác định mức giá và thực hiện thanh toán bù trừ. Đối với các cổ phiếu niêm yết, chúng chỉ được giao dịch trên SGDCK thông qua nhà môi giới.

TTCK

Nhà đầu tư

Môi giới

Môi giới

Nhà đầu tư

Việc mua bán cổ phiếu diễn ra trong giờ giao dịch của SGDCK khi đó theo lệnh của nhà đầu tư, người môi giới nhập các lệnh mua và bán vào sàn giao dịch. Các phần: ‘Mua và bán cổ phiếu như thế nào’ và ‘Mô phỏng giao dịch’ cung cấp thêm thông tin về quá trình giao dịch.

Các nhà đầu tư cần tìm hiểu tại sao giá cổ phiếu biến động, cũng giống như bất kỳ thị trường khác. Giá chứng khoán được xác định bởi quy luật cung - cầu. Về cơ bản, nếu một cổ phiếu có càng nhiều người muốn nắm giữ thì giá cổ phiếu đó sẽ càng tăng, nếu càng ít người muốn mua cổ phiếu đó thì giá cổ phiếu sẽ giảm.

Để biết thêm thông tin tại sao cổ phiếu lên hay xuống tham khảo phần “Rủi ro và lợi ích khi đầu tư cổ phiếu”.

 Chủ đề 3: Giao dịch chứng khoán thông qua nhà môi giới

Giao dịch chứng khoán thông qua nhà môi giới

Thông thường, đối với chứng khoán niêm yết trên SGDCK, nhà đầu tư không thể mua bán trực tiếp các loại chứng khoán này mà phải thông qua môi giới.

Tại Việt Nam, môi giới chứng khoán là một hoạt động kinh doanh chứng khoán, trong đó CTCK đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hay thị trường OTC có quản lý mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả của việc giao dịch đó. Nếu như nhà đầu tư có nhu cầu tư vấn đầu tư chứng khoán thì có thể sử dụng dịch vụ tư vấn đầu tư của các CTCK. CTCK sẽ thu thập thông tin về khách hàng như tình hình tài chính, mục tiêu đầu tư, khả năng chấp nhận rủi ro… để đưa ra khuyến nghị đầu tư phù hợp nhưng không đảm bảo/cam kết cho khách hàng kết quả đầu tư.

Tại Úc căn cứ vào khả năng cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư, người ta chia ra hai loại dịch vụ công ty môi giới chứng khoán.

 Dịch vụ môi giới tư vấn chứng khoán (còn gọi là dịch vụ trọn gói = tư vấn cộng thêm đặt lệnh giao dịch)

Dịch vụ môi giới trọn gói có thể bao gồm:

-  Nghiên cứu, khuyến nghị đầu tư, tư vấn mua bán cổ phiếu cho nhà đầu tư.

-  Lập kế hoạch đầu tư và cung cấp các dịch vụ tư vấn đầu tư khác

Phí môi giới trọn gói thường cao hơn so với các phí môi giới khác. Một số công ty dịch vụ môi giới trọn gói cũng cung cấp giao dịch trực tuyến với mức phí thấp hơn.

Thực hiện

Môi giới tư vấn

Mua 500CP công ty X

Thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán

Chào mua

Tư vấn

Nhà đầu tư

Nhà đầu tư

Môi giới không tư vấn

Nhà môi giới không tư vấn (Chiết khấu = chỉ thực hiện việc đặt lệnh)

Nhà môi giới không tư vấn (hoạt động qua điện thoại hoặc qua mạng) sẽ không khuyến nghị hay tư vấn cho quyết định đầu tư của bạn mà chỉ cung cấp duy nhất một dịch vụ giao dịch trên thị trường.

 Do vậy, phí của nhà môi giới không tư vấn có xu hướng thấp hơn những nhà môi giới trọn gói.

Chi tiết về nhà môi giới sẽ được cung cấp đầy đủ hơn qua phần: “Mua và bán cổ phiếu như thế nào”.

 Bảo vệ nhà đầu tư

Là cơ quan tổ chức hoạt động giao dịch hợp pháp, SGDCK đảm bảo rằng tất cả các nhà đầu tư có thể tin tưởng vào tính công bằng, công khai, minh bạch của thị trường. Một thị trường có thể thu hút vốn, chuyển giao rủi ro, tạo ra khả năng làm giàu cho nền kinh tế một cách công bằng, hiệu quả với một chi phí thấp nhất.

Sở dĩ SGDCK là một nhà điều hành thị trường vì nó có chức năng giám sát và cưỡng chế thực thi các quy chế hoạt động. Để phát triển bền vững, thì SGDCK phải điều hành thị trường một cách công bằng, công khai, minh bạch ở mức độ cao nhất.

UBCKNN có chức năng giám sát toàn bộ các hoạt động giao dịch trên TTCK; quản lý, giám sát hoạt động của các SGDCK, TTLKCK trong việc thực hiện thanh toán bù trừ và điều hành thị trường một cách minh bạch.

Khác với TTCK Việt Nam, ở Úc cơ quan có chức năng giám sát toàn bộ các hoạt động giao dịch trên thị trường là Ủy ban Đầu tư và Chứng khoán Úc (ASIC) và Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) có trách nhiệm ổn định về mặt tài chính, tăng cường giám sát ASX để ASX thực hiện thanh toán bù trừ và điều hành thị trường một cách minh bạch.

Kết luận

  •  Hiểu đơn giản cổ phiếu là giấy tờ xác nhận quyền sở hữu một phần của doanh nghiệp;
  • Công ty huy động vốn bằng cách phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu. Nhà đầu tư mua và bán cổ phiếu/trái phiếu để đạt được các mục tiêu đầu tư;
  • Là một cổ đông, bạn có các quyền và trách nhiệm như: tham gia trong quá trình phân phối lợi nhuận, chia cổ tức và quyền bỏ phiếu quyết định hướng phát triển của công ty .v.v;
  • Là một cổ đông nghĩa là bạn chấp nhận chia sẻ mọi rủi ro liên quan đến hoạt động của công ty ngay cả khi giá trị của cổ phiếu có thể giảm xuống bằng không; đồng thời trong một số trường hợp, đặc biệt khi thực hiện giao dịch có ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán, bạn cần phải công bố thông tin kịp thời theo quy định;
  • Khi công ty niêm yết cổ phiếu trên TTCK, nhà đầu tư sẽ đánh giá tình hình hoạt động và triển vọng của công ty trong tương lai qua bản cáo bạch, báo cáo thường niên v.v.;
  • Thông quá đợt phát hành IPO, nhà đầu tư có thể mua và bán cổ phiếu bằng cách sử dụng các dịch vụ của nhà môi giới.

Mời xem tiếp phần 4

(Nguồn: SRTC)


 


      
Các bài viết liên quan:
  • Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 2) (23/03/2017-08:10)
  • Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 1) (23/03/2017-08:07)
  • Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 3)  (23/03/2017-08:11)
    Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 2)  (23/03/2017-08:10)
    Thị trường chứng khoán nhà đầu tư cần biết (Phần 1)  (23/03/2017-08:07)
    Xin cho biết điều kiện và cách thức để một công ty có thể lên sàn giao dịch chứng khoán.">Xin cho biết điều kiện và cách thức để một công ty có thể lên sàn giao dịch chứng khoán.
    Các lớp chiêu sinh tháng 03/2017 (21/03/2017-14:32)
    Các lớp chiêu sinh học tháng 2/2017 (13/02/2017-17:56)
    Những điều cần biết khi tham gia các khóa học (08/02/2017-14:26)
    * Đăng ký học (08/02/2017-13:59)
    Thông báo thi sát hạch đợt III năm 2016 (05/01/2017-10:15)
    Các lớp chứng khoán chiêu sinh trong tháng 10 và 11/2016 (30/11/2016-14:17)

    Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán

    5543253
    Trụ sở chính:
    Địa chỉ: 234 Lương Thế Vinh, Phường Trung Văn, Quận Nam Từ Liêm, Hà Nội
    Điện thoại: (84-4)3553 5870 * Fax: (84-4)3553 5869
    Chi nhánh tại Tp. Hồ Chí Minh:
    Địa chỉ: số 138 Nguyễn Thị Minh Khai, Phường 6, Quận 3, TP.HCM
    Điện thoại: (84-8)3930 9040 - (84-8)3930 9042

      Trang thông tin điện tử Trung tâm NCKH&ĐTCK: Giấy phép số 347/GP-BC, Bộ Văn hóa - Thông tin cấp ngày 23/11/2006
     Trưởng Ban biên tập: Giám đốc Trung tâm - Ông Hoàng Mạnh Hùng